“خود ایده آلی یا تصّوری”: تصویری شکننده از خویشتن

آزاده پارسافر/کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

به گزارش اقتصاد سالم؛خودایده آلی در واقع تصویری ساختگی از من است که وجود حقیقی ندارد و توسط علائق سرکوب شده و آرزوهای نزیسته والدینِ کمال گرا، بایدهای فرهنگی و مذهبی و اجتماعی که ارزیابی اش از ویژگی های انسانی، کاملا کمی است به ما تحمیل می شود. از آنجاییکه ما انسان ها موجودات فطرتا اجتماعی هستیم و میل به دیده شدن، برقرار کردن ارتباط و مورد تایید و تحسین واقع شدن  از غرایز اولیه و نهادینه مان است، تلاش می نماییم که در صورت قرار گرفتن در موقعیت های نه چندان خوشایند توصیفی، به این تصویرِ دروغین از خودمان پناه ببریم و متاسفانه اکثرا به هر قیمتی.

اما منشا این خودایده آلی از کجاست؟

کودکی را در نظر بگیرید که با تمام ناتوانی ها از منظر علمی و مهارتی، در حال آماده شدن و تجهیز برای ورود به دنیای پرهیاهو و بیگانه بزرگسالان است. این کودک بعنوان انسان، دارای ویژگی های خُلقی فردی، علائق و انگیزه های مختلفی است که معمولا با آنچه که مراقبین و والدین یا جامعه از او می خواهند در درجه ای از تضاد و تعارض قرار دارد. وجود همین تعارض( که نشانه عدم تطابق با شرایط جدید است)، باعث راه اندازی اضطراب می شود که به نظر می رسد مدیریت و تنظیم کردن این میزان از اضطراب، برای کودکی  با توصیفات فوق، خارج از حد توان است. لذا برای اینکه در نظر مراقبین ( که غالبا سخت گیر هستند و کمال گرا) مورد تآیید قرار گیرد، چشمانِ آرزویش را بر روی علایق و ارزش های درونی خویش می بندد و تمام تلاشش را به کار می گیرد تا هرچه سریعتر، تعارضات بوجود آمده را حل و فصل نماید و مورد پذیرش و تایید کسانیکه دوستشان دارد، قرار گیرد و در نهایت آرامش را در ساحت روانش حاکم نماید که در این مرحله معمولا با دو سناریو مواجه خواهیم شد:

• کودک بر پایه تعامل سالم که مبتنی برمراقبت در سایه شفقت و مهرورزی و به دور از کمال گرایی والدین است، چگونگی تنظیم کردن اضطراب خویش را فرا می گیرد. که اگر این اتفاق بیفتد، کودک مسیرِ رشد سالم تری را پیموده و در حال کشف کردنِ تمامیِ ویژگی های فردی اش بدون ِ ترس از موردِ قضاوت قرار گرفتن است.
• والدین و مراقبینِ کمال گرا، فرزندان را در گردابِ ” جنگیدن برای همیشه بهتر و برتر بودن” با حجم بالایی از اضطراب رها می نمایند که همانگونه که می بینیم، متاسفانه کودک از مسیرِ رشدِ سالم منحرف شده و این بیراهه دو دستاورد در بر خواهد داشت:
• کودک از تلاش برای دست یافتن به ” خودایده آل” که توسط مراقبین و جامعه برایش متصور شده است، خسته شده و وارد مرحله افسردگی می شود، زیرا به این باور می رسد که توانمندی رسیدن به آن “خود ایده آل” را ندارد، این برایِ کودکی که در فضای خشک و بی روحِ کمال گرایی در حالِ تجربه کسب کردن است بدان معناست که لیاقت دریافتِ تحسین و تایید افراد مهم زندگی اش را ندارد بنابراین در این دنیا به چه دردی می خورد؟

۲. کودکی نقابی از ایده آل بودن را برای تصاحب تایید و تحسین و در نهایت، عشقِ افراد مهم زندگی اش برچهره می زند. او درکل مسیرِ زندگی اش، نقشِ انسانِ ایده آل را ایفا می نماید، غافل از اینکه اصولا “ایده آلی”، مخصوصا در زمینه ویژگی های انسانی وجود ندارد.

اکنون برداشت با شما خوانندگان عزیز که:

• چه حالی خواهیم داشت اگر طولِ مسیرِ زندگی مان را فقط برای تایید شدن از جانب عزیزانمان، که حق طبیعی مان است، جنگیده باشیم؟ از مسیرِ زندگی لذت نبریم و دائما در جهنم مقایسه کردن جایگاه مان و دستاوردهایمان با دیگری باشیم؟
• اینکه ساحتِ روانِ من چقدر می تواند شکننده و از هم گسسته باشد اگر بجای عشق ورزیدن به خودِ حقیقی ام( با تمام نقاط تاریک و روشن)، تشنه تایید دیگری باشم؟
• اینکه به همان میزان که نقشِ من در کسبِ آگاهی و گام نهادن در مسیرِ خودشناسی حقیقی می تواند پُررنگ باشد، نقشِ تعامل سالم و سازنده با مراقبین اصلی هم قابل انکار نیست.

شاید وقت آن رسیده باشد که به این باور برسیم که دنیا، نیازی به کودکان نابغه و نخبه ندارد. دنیا نیاز به کودکانی شاد و مهربان دارد که شفقت با خویشتن در تمامی لحظه های زندگی شان (حتی ناکامی ها) عمیق ترین تجربه انسانی شان باشد و همدلی با همنوع را به خوبی آموخته باشند.